از آنجا كه يكي از مشكلات اساسي در مناطق خشك و نيمه خشك كشور وجود آبهاي نامتعارف و لزوم كاربرد آن در بخش كشاورزي مي ياشد، اعمال مديريت صحيح در جهت كاربرد اين گونه آبها در جهت كشاورزي پايدار از اهميت ويژه اي برخوردار است. به همين دليل و از آنجا كه استان اصفهان
مي تواند مركز اينگونه تحقيقات قرار گيرد، از سال 1359 به همت گروه بررسيهاي خاك و آب اداره خاكشناسي وحاصلخيزي خاك استان اصفهان، مطالعات مقدماتي جهت انتخاب محلي به منظور انجام اينگونه تحقيقات شروع گرديد و در سالهاي 61 و 62 ايستگاه تحقيقات شوري رودشت اصفهان به تأئيد مؤسسه تحقيقات خاك و آب رسيد. فعاليت هاي مقدماتي ايستگاه مذبور به شرح ذيل انجام گرديد:

· تهيه نقشه توپوگرافي ايستگاه

· حفر 50 عدد چاهك مطالعاتي ولايه شناسي و تعيين بافت لايه هاي خاك تا عمق 6 متري

· بررسي تغييرات سطح آب زير زميني در چاهكها در فواصل 10 روز به مدت 18 ماه

· بررسي نوسانات و تغييرات ماهيانه كيفيت آب زير زميني در چاهكها

· اندازه گيري ضريب آبگذري خاك در چاهكهادر سه نوبت

· اندازه گيري نفوذ پذيري خاك در نقاط مختلف ايستگاه

· احداث ايستگاه هواشناسي وجمع آوري آمار هواشناسي منطقه

· تهيه شناسنامه سابقه كشت وكار وعمليات اصلاحي براي هر يك از قطعات اراضي ايستگاه

· حفر پروفيلهاي مطالعاتي در قطعات آزمايشي وتهيه نمونه هاي خاك لازم وانجام اندازه گيريهاي فيزيكي وتجزيه‌هاي شيميائي لازم

در سال 1364 اجراي طرحهاي تحقيقاتي آغاز شد و تا پايان سال 1380 تعداد 106 ،عنوان طرح تحقيقاتي، پايان نامه هاي فوق ليسانس و دكتري، همكاري و اجراي طرحهاي ملي و از اين قبيل توسط اين بخش وبخشهاي ديگر مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان انجام گرفته است.

راه اندازي و ادامه فعاليت ايستگاه در ساية تلاش وپيگيري آقاي مهندس هوشنگ يزداني
رئيس وقت بخش تحقيقات خاك وآب و آقايان ذبيح الله سعادتمند، منصور زارعي زياري ، حسنعلي اسماعيلي ، كورش كامجو، محمد علي علامه امكان پذير شده است

مشخصات منطقه رودشت :

محدوده رودشت ، در فاصله حدود 40 تا 130 كيلو متري شرق شهر اصفهان و در دو طرف رودخانه زاينده رود واقع شده است . زاينده رود ، محدوده مزبور را به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم نموده است. بيشتر مساحت يكصد هزار هكتاري رودشت ، تراس آبرفتي رودخانه زاينده رود مي باشد كه عمدتآ قسمت پاياب حوضه آبريز زاينده رود را شامل مي گردد و داراي اراضي هموار و حاصلخيز مي باشد و در صورت تامين منابع آب زراعي ، درصد زيادي از آن داراي توان توليدي بالائي مي باشد.

آب و هواي محدوده ، گرم و خشك بوده و ميزان بارش بين 60 تا 90 ميليمتر در نوسان مي باشد. رطوبت نسبي كم ( حدود 20 درصد در تير ماه ) و درجه حرارت ( حداكثر ) هوا حدود 37 درجه سانتيگراد در تير ماه مي باشد. خاكهاي منطقه كه برروي تراس آبرفتي قرار دارند ، عمدتآ داراي بافت سنگين و عميق بوده همراه با محدوديت هاي شوري و قليائيت مي باشد كه ميزان اين محدوديت از غرب به شرق افزايش مي يابد به نحوي كه در حوالي ورزنه تا گاوخوني ،‌اراضي را به صورت غير قابل استفاده كشاورزي تبديل نموده اند.

سطح زير كشت محدوده رودشت در سال 1360 حدود 8000 هكتار بوده كه در حال حاضر به حدود 26000 هكتار افزايش يافته و انتظار ميرود كه اين روند افزايشي با تأمين بيشتر منابع آب با سرعت بيشتري ادامه و گسترش يابد.

تاريخچه ايستگاه رودشت :

همزمان با شروع مطالعات و اقدامات بمنظور طراحي و اجراي شبكه هاي زهكشي و آبياري در رودشت ،‌انجام بررسيهاي مقدماتي و مطالعاتي از طرف اداره خاكشناسي و حاصلخيزي خاك استان ، در سال 1359 بمنظور راه اندازي و تأسيس ايستگاه تحقيقات شوري رودشت آغاز گرديد. اين ايستگاه ، مهمترين ايستگاه تحقيقات شوري در كشور محسوب مي گرديد. و هدف از تأسيس آن ، انجام پژوهش و بررسيهاي لازم در زمينه هاي مختلف اصلاح اراضي شور و سديمي ، زهكشي ، مديريت آبهاي نامطلوب ، تحمل گياهان به شوري و خشكي ، تغذيه نبات و حاصلخيزي خاكها ، نياز آبي نباتات در شرايط رودشت ، بوده است. به نحوي كه با توجه به گسترش اراضي مشابه در سطح استان و كشور ، بتوان نتايج بررسيها را در ساير نقاط تعميم داد.

مساحت اوليه ايستگاه 50 هكتار بوده و بعدها در سال 1368 و بنابر ضرورتهاي فني و نياز به گسترش فعاليتهاي ايستگاهي در سالهاي آتي 110 هكتار ديگر در غرب ايستگاه به اراضي فوق اضافه گرديد. بنابر اين در حال حاضر مساحت ايستگاه حدود 160 هكتار مي باشد.

بررسي و تحليل طرحهاي تحقيقاتي :

الف - بررسي طرحهاي تحقيقاتي بر حسب سال و بخش مربوطه

در ابتدا و از سالهاي 1364 و به لحاظ آنكه تجهيز و پيگيري امور زير بنائي ايستگاه بعهده بخش تحقيقات خاك و آب بود، فعاليتهاي پژوهشي نيز در ايستگاه ، منحصراً توسط بخش مزبور انجام گرفت . بتدريج و از سال 1371 به بعد ساير بخش هاي تحقيقاتي مركز نيز ، برخي طرحهاي تحقيقاتي مرتبط با مسائل شوري را در ايستگاه به اجرا در آوردند. بر اين اساس ، مجموع طرحهاي اجرا شده در ايستگاه رودشت از سال 1364 تا 1381 ، 202 مورد مي باشد كه به دو بخش طرحهاي مستقل و مشترك تقسيم ميگردند. طرحهاي مستقل بخش ها ، 154 طرح و طرحهاي مشترك 48 طرح مي باشد. بخش تحقيقات خاك و آب با 135 طرح مستقل ، بالاترين آمار و بخش تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر با 12 مورد ، بخش تحقيقات فني و مهندسي كشاورزي با 6 مورد و‌بالاخره بخش تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندر قند با 1 طرح دررديف هاي بعد قرار مي گيرند. مشروح اين موارد در جدول 1 منعكس مي باشد.

جدول 1- تعداد طرح تحقيقاتي اجرا شده به سال در سه دوره زماني

-bطرح مشترك بخش تحقيقات خاك و آب و بخش اصلاح و تهيه بذر چغندر قند

c- طرح مشترك بخش تحقيقات فني و مهندسي و بخش اصلاح و تهيه نهال وبذر

همانطور كه مشاهده مي گردد. اكثر طرحهاي تحقيقاتي توسط بخش خاك و آب اجرا شده است. تعداد طرحهاي تحقيقاتي در دوره زماني هفت ساله اول (1370-1364) ، 48 طرح، در دوره زماني پنج ساله دوم (1375-1371) ، 62 طرح،در دوره زماني چهار ساله سوم (1380-1376) ، 92 طرح، انجام شده است.

لازم به ذكر است كه در اين بخش هر طرح تحقيقاتي در هر سال كه در ايستگاه اجراء شده است يك طرح منظور شد وتجزيه و تحليل اين قسمت شامل تعداد عنوان طرح تحقيقاتي نمي گردد.

ب - بررسي طرحها از نظر نوع فعاليت تحقيقاتي

كليه طرحهاي اجرا شده براساس زمينه و نوع فعاليت تحقيقاتي آنها و واژه هاي كليدي مربوطه در 6 گروه دسته بندي شدند. زمينه هاي تحقيقاتي به ترتيب از بيشترين موارد اجرا شده به شرح زير بوده اند:

جدول 2- دسته بندي طرحهاي تحقيقاتي براساس نوع فعاليت تحقيقاتي

ج - بررسي عنوان طرحها از نظر نوع گياه

از مجموع106 طرح تحقيقاتي ، تعداد 100 طرح تحقيقاتي برروي محصولات مختلف به شرح جدول 3 اجراء گرديده است. براساس جدول مذكور ، گياهان مورد مطالعه در 6 گروه عمده شامل غلات
( گندم و جو) ، گياهان صنعتي ( چغندر قند و پنبه ) ، گياهان علوفه اي (يونجه ، ذرت ، سورگوم) ، صيفي جات و سبزيجات ، گياهان داروئي و 1 گروه متفرقه شامل طرحهاي اصلاح زهكشي وخاكشناسي دسته بندي گرديدند . غلات با 54 طرح و پس از آن گياهان صنعتي با 24 طرح بيشترين تعداد عنوان طرح را به خود اختصاص دادند.

بررسي مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه علي رغم پژوهشهاي انجام شده لازم است طرحهاي تحقيقاتي برروي دانه هاي روغني ، سبزيجات ، صيفي جات ، گياهان داروئي و همچنين برخي از درختان مثمر و غير مثمر توسعه يابد. بدون شك ايستگاه تحقيقات شوري رودشت ، بخوبي مي تواند به عنوان نماينده مناطق گرم و خشك كشور در سطح ملي ، پاسخگوي بسياري از مشكلات مربوط به كشت و آبياري در سطح استان و استانهاي مشابه باشد.

.مشخصات منطقه رودشت :

منطقه رودشت اصفهان در فاصله حدود 40 تا 130 كيلومتري شرق شهر اصفهان ودر دو طرف رودخانه زاينده رود واقع شده است . رودخانه زاينده رود منطقه رودشت را به قسمت شمالي و جنوبي تقسيم نموده است و مساحت كل اراضي آن بيش از يكصد هزار هكتار مي باشد و در صورت وجود آب آبياري امكان به زير كشت بردن حداقل حدود 50 هزار هكتار از اين اراضي وجود دارد.

آب وهواي منطقه كلاً خشك وگرم ونيمه كويري بوده وميزان بارندگي آن بين 60 تا90 ميليمتر در سال با رطوبت نسبي كم (حدود20 درصددر تيرماه) ودرجه حرارت زياد(حدود 37 درجه درتيرماه)مي‌باشد.

خاكهاي منطقه عموماً‌داراي بافت ريز وسنگين ( آبرفتهاي رودخانه اي ) وعميق واكثراً با شوري و سديم زياد وسطح آب زير زميني نسبتاً بالا بوده كه نياز به انجام عمليات اصلاح اراضي را ضروري
مي نمايد.در گزارشات خاكشناسي منطقه از 46000 هكتار مساحت مطالعه شده در منطقه حدود 20400 هكتار جزو اراضي درجه 1 و2 و2600 هكتار جزء اراضي درجه 3 و4 وحدود 22000 هكتار جزو اراضي درجه 5 اعلام گرديده است. بنابراين اقدامات اصلاح اراضي بايستي در اراضي درجه 5 انجام پذيرد كه خود شامل 5 سري خاك بوده كه عمده ترين آنها از نظر مساحت ومسائل اصلاح اراضي ومحدوديتهاي آبياري وكشت ، سري خاك زرنديد مي باشد. سريهاي خاك ديگر از نظر مساحت ومسائل اصلاح اراضي در درجات پائين تر قرار دارند واصلاح وقابل كشت نمودن آنها راحت تر مي باشد.

سطح زير كشت منطقه در سال 1360 حدود 8000 هكتار بوده كه در حال حاضر به حدود 16000 هكتار افزايش يافته است وانتظار ميرود كه اين روند افزايشي با سرعت بيشتري ادامه وگسترش يابد.

همزمان با شروع اقدامات بمنظور طراحي شبكه هاي آبياري وزهكشي براي منطقه رودشت اصفهان مطالعات لازم نيز از طرف گروه بررسيهاي خاك وآب اداره خاكشناسي وحاصلخيزي خاك وقت استان اصفهان نيز براي تأسيس وراه اندازي ايستگاه تحقيقاتي در منطقه از سال 1359 آغاز ودر نتيجه ايستگاه تحقيقات زهكشي واصلاح اراضي رودشت در سال 1361 در 160 هكتار از اراضي شور قليائي منطقه رودشت اصفهان تأسيس شد. هدف از تأسيس وراه اندازي اين ايستگاه انجام تحقيقات ومطالعات لازم در زمينه هاي مختلف اصلاح اراضي شور وسديمي ، مطالعات زهكشي ومديريت استفاده از اراضي وآبهاي شور ، چگونگي و روشهاي اصلاح اراضي منطقه كه براساس خاكشناسي وطبقه بندي اراضي عمدتاً غير قابل اصلاح وغير قابل كشت اعلام گرديده بودند وهمچنين انجام ساير تحقيقات ومطالعات مورد نياز در موارد آب ، آبياري ، خاك وتغذيه حاصلخيزي در اراضي شور درمنطقه رودشت مي باشد.